Απλοτυπική ανάλυση σε 2.257 Ευρωπαίους

Μια εξαιρετικά ενδιαφέρουσα καινούρια μελέτη εξετάζει την κατανομή πρόσφατων προγόνων σε πολλούς Ευρωπαϊκούς πληθυσμούς.

Το αυτοσωματικό DNA κληρονομείται σε κομμάτια όπου ο κάθε άνθρωπος παίρνει ένα τυχαίο μισό από το DNA του πατέρα του και της μητέρας του. Στην πρώτη γεννιά, το μήκος αυτών των κομματιών μπορεί να είναι πολύ μεγάλο, αλλά σε κάθε επόμενη γεννιά, το διαρκές "κόψιμο-ράψιμο" οδηγεί σε ένα πραγματικό κολάζ κομματιών που έχουν κληρονομηθεί από την γεννιά των παππούδων/γιαγιάδων, προπαππούδων/προγιαγιάδων κοκ.

Επομένως αν δύο άνθρωποι έχουν κοινό ένα μεγάλο μήκος DNA σε ένα από τα χρωματοσώματά τους, τότε υπάρχει μεγάλη πιθανότητα να έχουν ένα σχετικά πρόσφατο κοινό πρόγονο, ενώ αν το μήκος είναι μικρότερο, τότε ο κοινός πρόγονος μετατίθεται στο απώτερο παρελθόν. Μετά από κάποιο σημείο η διαδικασία αυτή της ανασύνθεσης εξαφανίζει εντελώς το "σήμα" της κοινής καταγωγής.

Ευτυχώς όμως είναι δυνατόν με σχετικά μεγάλη ακρίβεια να εξετάσουμε με περίπου μισό εκατομμύριο γενετικούς δείκτες αν δύο άνθρωποι έχουν κοινούς προγόνους τις τελευταίες μερικές χιλιάδες ετών. Αφού μπορούμε να το κάνουμε αυτό για δύο ανθρώπους, μπορούμε να το κάνουμε και για δύο πληθυσμούς. Έτσι συμπεραίνουμε αν υπήρξε ροή DNA ανάμεσά τους στο ιστορικό παρελθόν, και να εκτιμήσουμε πότε έγινε αυτή η ροή, βλέποντας αν αφορά σχετικά μικρά ή μεγάλα κομμάτια DNA.

Για παράδειγμα, μελέτες στους Αφροαμερικανούς έδειξαν πως το γονιδίωμά τους αποτελεί ένα μωσαϊκό από Ευρωπαϊκό και Αφρικανικό DNA σε αναλογία περίπου 1 πρός 4. Αναλύοντας δε τα σχετικά μεγάλα μήκη αυτών των κομματιών, εξήχθη το συμπέρασμα πως η πρόσμιξη έγινε -κατά μέσο όρο- περίπου 8 γεννιές πριν, δηλαδή στο μέσο περίπου της ιστορίας της άφιξης Ευρωπαίων αποίκων και Αφρικανών δούλων στον Νέο Κόσμο.

Η καινούρια μελέτη είναι αρκετά ενδιαφέρουσα για την εξακρίβωση των επιπτώσεων των μεσαιωνικών μετακινήσεων πληθυσμών (κυρίως των Γερμανικών και Σλαβικών φύλων) στην Ευρώπη.

Διαπιστώνεται πως η Ισπανία, η Γαλλία, και η Ιταλία παρουσιάζουν μικρό "σήμα" κοινής μεσαιωνικής καταγωγής με τις χώρες του Γερμανικού βορρά, πράγμα που σημαίνει μάλλον πως η μετακίνηση Γότθων, Φράγκων, Λογγοβαρδών, Νορμανδών, κτλ. δεν οδήγησε σε πολύ μεγάλες αλλαγές στην Δυτική Ευρώπη.

Η Ισπανία φαίνεται αρκετά ομοιογενής χώρα που, όπως είδαμε, δεν επηρεάστηκε σημαντικά από τους μεσαιωνικούς Βησιγότθους. Αντίθετα, η Ιταλία, φαίνεται να έχει μια σχετικά "βαθιά" δομή στον πληθυσμό της (πριν από 2.300 χρόνια τουλάχιστον) η οποία πιθανόν σχετίζεται με την άφιξη διαφορετικών πληθυσμών στο έδαφός της (π.χ. Ελλήνων στο νότο).

Το δείγμα των Ελλήνων (το οποίο συλλέχθηκε στη Βόρειο Ελλάδα) παρουσιάζει τη μεγαλύτερη συνάφεια με αυτό των Αλβανών και δευτερευόντως των κατοίκων της ΠΓΔΜ. Όμως όλοι οι πληθυσμοί της Βαλκανικής, συμπεριλαμβανομένων των Ελλήνων και Αλβανών έχουν κοινούς μεσαιωνικούς προγόνους (στα τελευταία 1.500 χρόνια περίπου) με τους πληθυσμούς της Ανατολικής Ευρώπης. Η πιθανότερη ερμηνεία είναι πως Έλληνες και Αλβανοί επηρεάστηκαν μεν και αυτοί από τις μετακινήσεις των Σλάβων κατά τον Μεσαίωνα, αλλά σε μικρότερο βαθμό από τους πληθυσμούς της Ανατολικής Ευρώπης που μιλάνε σήμερα Σλαβικά. Τέτοια επίδραση φαίνεται και σε άλλους μη Σλαβικούς πληθυσμούς, όπως οι Ούγγροι και οι Γερμανοί.

Η γεωγραφική προέλευση και ο βαθμός πρόσμιξης του Σλαβικού παράγοντα δεν μπορούν προς το παρόν να εκτιμηθούν. Η προσωπική μου εκτίμηση με βάση τα δείγματα του Dodecad Project και τη σύγκριση των ηπειρωτικών Ελλήνων με αυτούς από την Κρήτη, τα νησία, την Κύπρο, τον Πόντο, καθώς και με τους Νοτιοιταλούς, Τούρκους της Ανατολίας, και Αρμενίους, δείχνουν πως υπάρχει πράγματι μια αυξημένη "Βορειοευρωπαϊκή" συνιστώσα στον πληθυσμό της ηπειρωτικής Ελλάδας, η οποία φαίνεται σαν σφήνα στο Ανατολικομεσογειακό τόξο από την Σικελία μέχρι την Αρμενία.

Σε συνδυασμό με την χρονολόγηση των απλοτύπων από την καινούρια μελέτη στον Μεσαίωνα, φαίνεται αρκετά πιθανό το ενδεχόμενο η απορρόφηση ορισμένων Σλαβικών στοιχείων να συνετελέσθηκε αυτήν την περίοδο. Βέβαια αυτή η εισροή δεν αντικατέστησε τον ντόπιο πληθυσμό, ο οποίος εξακολουθεί να είναι βασικά Μεσογειακός (το δείγμα των Ελλήνων τοποθετείται περίπου στο μέσον της Ιταλικής κλίνης ανάμεσα στο βορρά και στο νότο). Η προσωπική μου εκτίμηση είναι πως πρόκειται για πρόσμιξη της τάξεως του 10-20%.

Σε κάθε περίπτωση, μαζί με εξαιρετικά καινούρια προγράμματα στον τομέα του αρχαίου DNA όπως το BEAN Project και ένα άλλο μεγάλο Ευρωπαϊκό πρόγραμμα για τους ανθρώπους από το 45.000 έως το 4.500 πριν από το παρόν, θα μάθουμε τα επόμενα χρόνια αρκετά πράγματα για την προϊστορία και προέλευση των διαφόρων Ευρωπαϊκών πληθυσμών.

Χρωματοσώματα Υ των Αλβανών

Μια σημαντική καινούρια μελέτη εξετάζει τα χρωματοσώματα Υ των Αλβανών. Η μελέτη έχει ενδιαφέρον όχι τόσο για το είδος των δεικτών που εξετάζονται (αναλυτικότερες μελέτες έχουν υπάρξει στο παρελθόν), όσο για το γεγονός πως για πρώτη φορά μελετώνται τέσσερις διαφορετικοί υποπληθυσμοί Αλβανών: οι Γκέγκηδες, οι Τόσκηδες, και δυο υποπληθυσμοί "Γύφτων" (Jevg και Gabel).

Είναι σημαντικό άλλωστε να μην ξεχνάμε πως όταν μιλάμε για Αλβανούς δεν μιλάμε για ένα ομοιογενές έθνος και να μελετούμε τις διαφορές των διαφόρων πληθυσμών του.

Κατ' αρχήν σημειώνουμε πως παρά τις παραδόσεις περί "Αιγυπτιακής προέλευσης" που έχουν οι Jevg (εξ' ου και το όνομα "Γύφτοι"), τόσο αυτοί όσο και οι Gabel έχουν ξεκάθαρη προέλευση από τη Νότιο Ασία εξαιτίας της μεγάλης συχνότητας της απλοομάδας H1 η οποία είναι Ινδικής προέλευσης.

Σχετικά με τους κυρίως Αλβανούς, τους Τόσκηδες και τους Γκέγκηδες μπορούμε να πούμε τα εξής:

• Και οι δύο παρουσιάζουν υψηλή συχνότητα E-M35 όπως και αρκετοί Έλληνες και σε αντίθεση με πιο βόρειους πληθυσμούς της Βαλκανικής. Οι Γκέγκηδες μάλιστα έχουν ακόμα υψηλότερη συχνότητα από τους Τόσκηδες και ομοιάζουν με τους Κοσοβάρους Αλβανούς όπου επίσης μεγάλη συχνότητα παρατηρείται. Ωστόσο δεν υπάρχει κάποια σαφής γεωγραφική συσχέτιση της απλοομάδας στην Βαλκανική, αφού π.χ. στην Πελοπόννησο παρατηρείται το μέγιστο των Ελληνικών πληθυσμών, ενώ η απλοομάδα βρίσκεται σε αρκετό βαθμό παντού στην Ελλάδα (ακόμα και στην Κρήτη όπου παρουσιάζει ελάχιστο) αλλά και στη γειτονική Βουλγαρία, ενώ παρουσιάζει μεγάλη κάμψη τόσο στην Τουρκία όσο και στη Σικελία Νότιο Ιταλία.
• Η μειωμένη συχνότητα της απλοομάδας G εν σχέσει με τους Έλληνες (που έχουν περίπου 1/10) είναι άξια λόγου. Η απλοομάδα G έχει αρκετούς ενδιαφέροντες κλάδους και μια αρκετά περίεργη κατανομή: γεωγραφική ευρεία αλλά παντού σε αρκετά μικρά ποσοστά.
• Η απλοομάδα J παρουσιάζει τη σύνηθη σχέση περίπου 10:1 ανάμεσα στους υποκλάδους της J2 και J1. Τα ποσοστά είναι παρόμοια με τα Ελληνικά, αλλά πρέπει να σημειώσουμε πως από προηγούμενες μελέτες έχει βγει το συμπέρασμα πως στους Αλβανούς κυριαρχεί ο υποκλάδος J2b ενώ στους Έλληνες υπάρχει μεν ο J2b ο οποίος κυριαρχεί τοπικά αλλά συνολικά κυριαρχεί ο J2a ο οποίος φτάνει στο μέγιστο του (εν σχέσει με τον J2b, αλλά και σε παγκόσμιο επίπεδο) στην Κρήτη.
• Η απλοομάδα R1 περιλαμβάνει τόσο την R1b η οποία συνδέει τη Μέση Ανατολή μέσω της Ελλάδας και της Ιταλίας με τη Δυτική Ευρώπη, όσο και την R1a που συνδέει τα Βαλκάνια μέσω της Ανατολικής Ευρώπης και της Κεντρικής Ασίας με την Ινδία. Επομένως δεν μπορούμε να πούμε περισσότερα γι'αυτή πέρα από την παρατήρηση πως το ποσοστό της R1 στους Αλβανούς είναι παρόμοιο με αυτό στους Έλληνες.
• Τέλος, η απλοομάδα I παρουσιάζει μεγαλύτερη συχνότητα στους Τόσκηδες παρά στους Γκέγκηδες. Αυτό είναι αξιοπρόσεκτο γιατί γεωγραφικά θα περίμενε κανείς το αντίθετο, αφού στα Βαλκάνια η απλοομάδα αυτή παρουσιάζει μέγιστο στους Κροάτες. Πάντως γενικά μπορούμε να πούμε πως οι Αλβανοί έχουν σχετικά χαμηλή συχνότητα εν σχέσει με τους Σλάβους, αλλά η διαφορά δεν είναι τόσο χτυπητή όπως π.χ. στην E-M35 και J.

Συνοψίζοντας μπορούμε να πούμε πως οι Αλβανοί (εκτός από τους "Γύφτους") είναι ένας τυπικά Νοτιοβαλκανικός πληθυσμός, που διαφέρει από τους πιο βόρειους Σλάβους των Βαλκανίων εξαιτίας της υψηλής συχνότητας των E και J. Εν σχέσει με τους Ελλαδίτες υπάρχει ίσως μια μικρότερη συχνότητα της G, και μια διαφορά στην αναλογία των J2a και J2b η οποία όμως δεν μπορεί να εμφανιστεί στη συγκεκριμένη μελέτη.