Την περασμένη Τετάρτη, άκουσα στην εκπομπή του Παύλου Τσίμα για τον τρόπο διδαχής της ιστορίας στην Ελλάδα και τις γειτονικές χώρες, έναν Τούρκου ιστορικό ο οποίος ανακίνησε την υπόθεση της θεωρίας Φαλμεράυερ, λέγοντας πως οι Τούρκοι την αγαπούν ιδιαίτερα, και πως οι Έλληνες κατάγονται από Σλάβους και Αλβανούς και όχι από τους αρχαίους Έλληνες.
Ήταν μια ευτυχής σύμπτωση, λοιπόν, που αυτή την εβδομάδα έγραφα ένα μικρό άρθρο με λίγα από τα πολλά στοιχεία που διαψεύδουν με βιολογικούς όρους αυτή τη θεωρία, η οποία άλλωστε έχει ήδη απαξιωθεί με ιστορικά, γλωσσικά ή λαογραφικά στοιχεία σχεδόν αφού πρωτοπαρουσιάστηκε.
Ανθρωπολογικά στοιχεία για τη θεωρία του Φαλμεράυερ
4.9.06
Πολλαπλά αντίγραφα γονιδίου κάνουν τον ανθρώπινο εγκέφαλο ανθρώπινο
Αναφέρονται σε αυτή τη μελέτη. Οι άνθρωποι διαφέρουν μεταξύ τους, αλλά και με τα άλλα ζώα τόσο ως προς τα "γράμματα" του γενετικού τους κώδικα (π.χ. CAGT αντί για CACT) αλλά και ως προς τον αριθμό και τη θέση των γραμμάτων. Π.χ. μερικές φορές ένα τμήμα DNA αναστρέφεται, διαγράφεται ή επαναλαμβάνεται πολλές φορές σε διαφορετικά τμήματα των χρωματοσωμάτων. Η νέα μελέτη έδειξε πως ένα γονίδιο υπάρχει σε πολλά αντίγραφα στο ανθρώπινο γονιδίωμα. Δεν γνωρίζουμε ακόμα τί ακριβώς κάνει και γιατί έχουμε τόσα πολλά αντίγραφα, αλλά μιας και εκφράζεται στον εγκέφαλοείναι πιθανόν να αποτελεί μια από τις αλλαγές που οδήγησαν στο σύγχρονο άνθρωπο. Δεν πρέπει ωστόσο να νομίζουμε πως αυτό είναι το γονίδιο που μας κάνει ανθρώπους, αφού έχουν ήδη ανακαλυφθεί πάρα πολλά γονίδια στα οποία παρουσιάζουμε διαφορές με τα άλλα είδη.Πολλαπλά αντίγραφα γονιδίου κάνουν τον ανθρώπινο εγκέφαλο ανθρώπινο
Ένα μυστηριώδες γονίδιο άγνωστης λειτουργίας που ίσως συνεισέφερε στην εξέλιξη του ανθρώπινου εγκεφάλου ανακαλύφθηκε από Αμερικανούς ερευνητές. Ενώ τα ποντίκια διαθέτουν μόνο ένα αντίγραφο του γονιδίου, οι πίθηκοι φέρουν δεκάδες και οι άνθρωποι εκατοντάδες.
Η λειτουργία την οποία εξυπηρετεί το γονίδιο παραμένει εντελώς άγνωστοι. Οι ερευνητές διαπίστωσαν πάντως ότι το γονίδιο περιέχει την πληροφορία για την παραγωγή μιας πρωτεΐνης η οποία απαντάται στον εγκέφαλο.
Αν και είναι δύσκολο να αποδειχθεί, η πρωτείνη αυτή ίσως συνεισφέρει στις ανώτερες νοητικές ικανότητες του ανθρώπινου είδους, αναφέρει στο περιοδικό Science η ομάδα του Δρ Τζέιμς Σικέλα στο Πανεπιστήμιο του Κολοράντο στο Ντένβερ.
Όπως εξηγεί το Nature.com, οι επιστήμονες που μελετούν την εξέλιξη του ανθρώπινου εγκεφάλου μέχρι πρόσφατα εστιάζονταν σε γονίδια που είχαν υποστεί μικρές μεταλλάξεις κατά την απομάκρυνση του ανθρώπου από τους πιθήκους. Η τελευταία έρευνα υποδεικνύει ότι η διαφορά του ανθρώπου από τους συγγενείς του οφείλεται εν μέρει σε γονίδια που υπάρχουν στο γονιδίωμα σε πολλά, πανομοιότυπα αντίγραφα.
Συγκρίνοντας τη γενετική αλληλουχία ανθρώπου, χιμπατζή, μακάκου, ποντικού και αρουραίου, οι ερευνητές εντόπισαν γονίδια που επαναλαμβάνονται περισσότερο στο ανθρώπινο DNA.
Εντόπισαν έτσι το γονίδιο της πρωτεΐνης DUF1220: Στο ανθρώπινο γονιδίωμα το γονίδιο υπάρχει σε 212 αντίγραφα. Ο χιμπατζής φέρει 37 αντίγραφα, ο μακάκος 30 και το ποντίκι και ο αρουραίος μόνο ένα.
Όσον αφορά το προϊόν του γονιδίου, την πρωτεΐνη DUF1220, διαπιστώθηκε ότι συντίθεται σε μεγάλες ποσότητες στους νευρώνες, ένδειξη σχετίζεται με τη δομή και τη λειτουργία του εγκεφάλου.
Ωστόσο η μελέτη της λειτουργίας του γονιδίου αναμένεται να συναντήσει τώρα ένα σημαντικό εμπόδιο. Προκειμένου να προσδιορίσουν τη λειτουργία ενός γονιδίου σε απλά πειραματόζωα, όπως τα ποντίκια, οι επιστήμονες συνήθως απενεργοποιούν το γονίδιο και περιμένουν να δουν τι θα συμβεί.
Για λόγους βιοηθικής, αυτού του είδους οι γενετικοί χειρισμοί απαγορεύεται να πραγματοποιηθούν σε ανώτερα πρωτεύοντα όπως ο χιμπατζής.
news.in.gr
21.2.06
Αρχαιοελληνική Χειρουργική
Ο Αναγνώστης Αγγελαράκης έχει ένα άρθρο στο περιοδικό Archaeology στο οποίο περιγράφει τη μελέτη ενός κρανίου από τα αρχαία Άβδηρα του 7ου π.Χ. αιώνα. Το κρανίο αυτό ανήκε σε μια κάτοικο της πόλης που είχε δεχθεί πλήγμα στην ινιακή χώρα από βλήμα -πιθανώς από σφενδόνα- κατά τη διάρκεια μιας συμπλοκής με τους Θράκες. Από τη μελέτη του κρανίου προκύπτει το συμπέρασμα πως ένας ειδικός χειρουργός ακολούθησε την διαδικασία που περιγράφει ο Ιπποκράτης δύο αιώνες αργότερα για να θεραπεύσει το τραύμα. Χάρη σ' αυτήν την επέμβαση, η γυναίκα μπόρεσε να ζήσει περίπου δύο δεκαετίες μετά από αυτό το περιστατικό.
Μπορείτε επίσης να διαβάσετε ένα αναλυτικό άρθρο για αυτό το θέμα στα Ελληνικά (pdf).
Μπορείτε επίσης να διαβάσετε ένα αναλυτικό άρθρο για αυτό το θέμα στα Ελληνικά (pdf).
22.1.06
Ο Μέγας Λοιμός των αρχαίων Αθηνών ήταν τυφοειδής πυρετός
Aνάλυση αρχαίου DNA και πιθανή αιτία του λοιμού της Αθήνας
Του δρος Μανωλη Παπαγρηγορακη*
O λοιμός της αρχαίας Αθήνας αποτέλεσε έναν από τους αποφασιστικούς παράγοντες για την έκβαση του Πελοποννησιακού Πολέμου και το τέλος της αθηναϊκής κυριαρχίας στη Μεσόγειο. Ο λοιμός ξέσπασε κατά την πολιορκία της Αθήνας από τους Σπαρτιάτες, στην αρχή του καλοκαιριού του 430 π.Χ. και μέχρι το καλοκαίρι του 428 π.Χ. κυριολεκτικά αποδεκάτισε τον πληθυσμό της πόλης.
Επειτα από μία βραχεία περίοδο ύφεσης, η επιδημία ξέσπασε ξανά στη διάρκεια του χειμώνα του 427 π.Χ. και διήρκεσε μέχρι τον χειμώνα του 426 π.Χ. Υπολογίζεται ότι περίπου ένας στους τρεις κατοίκους της Αθήνας χάθηκε από την επιδημία, μεταξύ αυτών και ο Περικλής. Τα μοναδικά στοιχεία για τον λοιμό προέρχονται από τις σχετικές αναφορές του Θουκυδίδη, στην περίφημη Ιστορία του Πελοποννησιακού Πολέμου, όπου περιγράφονται με αρκετή ακρίβεια τα κύρια σημεία και συμπτώματα της νόσου.
Ελλειψη αποδείξεων
Με βάση τις περιγραφές αυτές, έχουν κατά καιρούς διατυπωθεί διάφορες υποθέσεις σχετικές με την αιτία της επιδημίας, χωρίς όμως να έχουν οδηγήσει σε ασφαλή συμπεράσματα για την ακριβή ταυτότητά της, λόγω της έλλειψης αποδείξεων.
Η επιστημονική τεκμηρίωση της αιτίας του λοιμού της Αθήνας εξασφαλίσθηκε από το υλικό αρχαιολογικής ανασκαφής της περιόδου 1994 - 1995, που πραγματοποιήθηκε υπό την εποπτεία της αρχαιολόγου κ. Εφης Μπαζιοτοπούλου - Βαλαβάνη και την ευθύνη της 3ης Εφορείας Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων, στην περιοχή του αρχαίου νεκροταφείου της Αθήνας, στον Κεραμεικό.
Στην ανασκαφή αυτή ανακαλύφθηκε ένας ομαδικός τάφος, -περίπου 150 ατόμων- που χρονολογήθηκε από τους αρχαιολόγους στην περίοδο του λοιμού, μεταξύ 430-426 π.Χ. Ο συγκεκριμένος τάφος δεν είχε μνημειακό χαρακτήρα, καθώς τα σώματα των νεκρών βρέθηκαν στοιβαγμένα σε θέσεις που υποδήλωναν ότι θάφτηκαν βιαστικά, χωρίς τη συνηθισμένη φροντίδα που επέβαλε ο σεβασμός των αρχαίων Ελλήνων στους νεκρούς.
Θεωρία
Με βάση τα ευρήματα αυτά, ομάδα Ελλήνων επιστημόνων υπό τον συντονισμό του γράφοντος, διατύπωσε τη θεωρία ότι πρόκειται για θύματα του λοιμού της Αθήνας, και αποφάσισε να προχωρήσει σε εργαστηριακή μελέτη του σκελετικού υλικού, με σκοπό την ταυτοποίηση του μικροβιακού παράγοντα που προκάλεσε τον θάνατό τους.
Τα αποτελέσματα της μελέτης αυτής δημοσιεύονται σήμερα στην Ιατρική Επιθεώρηση International Journal of Infectious Diseases. Στην ομάδα των συγγραφέων συμμετείχαν εκτός από τον συντονιστή, ο γενετιστής κ. Χρήστος Γιαπιτζάκης, ο ορθοδοντικός κ. Φίλιππος Συνοδινός και η αρχαιολόγος κ. Εφη Μπαζιοτοπούλου-Βαλαβάνη.
Στη μελέτη που πραγματοποιήθηκε χρησιμοποιήθηκαν δόντια από τρεις διαφορετικούς σκελετούς από τον ομαδικό τάφο του Κεραμεικού. Η επιλογή του υλικού αυτού έγινε επειδή έχει αποδειχθεί ότι μετά τον θάνατο τα δόντια διατηρούνται ακέραια για πολύ μεγάλο χρονικό διάστημα, διατηρώντας το περιεχόμενό τους στεγανό και ανεπηρέαστο από εξωτερικές επιμολύνσεις.
Συνεπώς, η ανάλυση του DNA του πολφού δοντιών μπορεί να οδηγήσει σε αναδρομική διάγνωση, ακόμα και αρχαίων μολυσματικών ασθενειών, υπό την προϋπόθεση ότι συνοδεύονταν από μικροβιαιμία.
Στις περιπτώσεις αυτές ο μικροβιακός παράγοντας που κυκλοφορεί στο αίμα, άρα και στο εσωτερικό του δοντιού, μετά την νέκρωσή του παγιδεύεται εκεί, όπου και μουμιοποιείται.
Με την εφαρμογή σύγχρονων εργαστηριακών μεθόδων, οι οποίες πραγματοποιήθηκαν υπό αυστηρά άσηπτες συνθήκες, στα εργαστήρια της Μοριακής Νευροβιολογίας της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου της Αθήνας από την ερευνητική ομάδα του κ. Παπαγρηγοράκη, διαπιστώθηκε αρχικά η ύπαρξη μικροβιακού DNA στον πολφικό ιστό των δοντιών.
Διαδοχικές δοκιμασίες
Στη συνέχεια, το μικροβιακό DNA διαχωρίσθηκε από το ανθρώπινο και υποβλήθηκε σε διαδοχικές δοκιμασίες για την ταυτοποίησή του, μεταξύ των υποψηφίων μικροβίων, που έχουν συσχετισθεί αιτιολογικά στο παρελθόν με τον λοιμό της Αθήνας. Επειτα από έξι αρνητικές δοκιμασίες, που αντιστοιχούσαν σε έξι υποψήφια μικρόβια, παρατηρήθηκε θετική αντίδραση, που αντιστοιχούσε στον μικροβιακό παράγοντα Salmonella enterica serovar Typhi.
Το μικρόβιο αυτό είναι υπεύθυνο για την εκδήλωση του τυφοειδούς πυρετού. Η αντιστοιχία των γονιδίων που διερευνήθηκαν στο αρχαίο DNA σε σχέση με τις γνωστές αλληλουχίες της σύγχρονης μορφής του μικροβίου έφθασε το 96%. Τα στοιχεία αυτά, σύμφωνα με τον κ. Παπαγρηγοράκη, επιτρέπουν την εξαγωγή ασφαλούς συμπεράσματος για την παρουσία του μικροβίου στα δόντια και των τριών νεκρών του ομαδικού τάφου που εξετάσθηκαν, των πιθανολογούμενων δηλαδή θυμάτων του λοιμού της Αθήνας.
Ως αποτέλεσμα, θεωρείται δεδομένο ότι ο τυφοειδής πυρετός συμμετείχε στην αιτιολογία του λοιμού της Αθήνας, είτε αποκλειστικά είτε σε συνδυασμό με κάποιον άλλο, προς το παρόν άγνωστο, λοιμογόνο παράγοντα.
Ο τυφοειδής πυρετός ακόμα και σήμερα αποτελεί σημαντικό πρόβλημα υγείας σε παγκόσμια κλίμακα. Κάθε χρόνο εκδηλώνονται περίπου 20 εκατομμύρια νέα κρούσματα, που οδηγούν σε 600.000 θανάτους σε ενδημικές περιοχές του αναπτυσσόμενου κόσμου, όπου οι συνθήκες υπερπληθυσμού, ακατάλληλης ύδρευσης και πλημμελούς υγιεινής αλλά και ανεπαρκούς πρόσβασης σε υπηρεσίες υγείας, επιτρέπουν την εκδήλωση παρόμοιων επιδημιών με τραγικά αποτελέσματα.
Οι συνθήκες συνωστισμού του πληθυσμού και των συνεπαγόμενων προβλημάτων στη δημόσια υγεία και στην ατομική υγιεινή των κατοίκων της πολιορκημένης Αθήνας του 430 π.Χ., όπως περιγράφονται από τον Θουκυδίδη, πρέπει να ήταν αναμφισβήτητα δύσκολες, ώστε να επιτρέψουν αρχικά την εκδήλωση και στη συνέχεια την εξάπλωση της θανατηφόρου επιδημίας. Η επιστημονικά τεκμηριωμένη διάγνωση του τυφοειδούς πυρετού συμφωνεί με πολλά από τα κλινικά χαρακτηριστικά του λοιμού της Αθήνας, όπως περιγράφεται από τον Θουκυδίδη.
Ορισμένα άλλα σημεία, στα οποία η σύγχρονη μορφή του τυφοειδούς πυρετού διαφέρει από τις αναφορές του λοιμού από τον Θουκυδίδη, αποτελούν μία ακόμη πρόκληση για την ομάδα των Ελλήνων ερευνητών, για τη διατύπωση υποθέσεων που θα διερευνηθούν σε περαιτέρω έρευνες.
Πολύ σημαντικό
Τα συμπεράσματα από τις έρευνες αυτές μπορούν να βοηθήσουν στην κατανόηση των μηχανισμών εκδήλωσης και εξάπλωσης του τυφοειδούς πυρετού, όπως και άλλων παρόμοιων επιδημικών καταστάσεων, στο παρελθόν και στη σύγχρονη εποχή. Σε κάθε περίπτωση, τα αποτελέσματα της μελέτης αυτής θεωρούνται πολύ σημαντικά, καθώς ρίχνουν φως σε ένα από τα μεγαλύτερα μυστήρια της παγκόσμιας και, βέβαια, της ελληνικής Ιστορίας.
Σημαντικό γεγονός επίσης είναι ότι η έρευνα αυτή οργανώθηκε, πραγματοποιήθηκε και ολοκληρώθηκε από Ελληνες ερευνητές, σε ελληνικά ερευνητικά κέντρα, υπό την αιγίδα του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου της Αθήνας.
* Ο κ. Μανώλης Παπαγρηγοράκης είναι επίκουρος καθηγητής της Οδοντιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών.
Του δρος Μανωλη Παπαγρηγορακη*
O λοιμός της αρχαίας Αθήνας αποτέλεσε έναν από τους αποφασιστικούς παράγοντες για την έκβαση του Πελοποννησιακού Πολέμου και το τέλος της αθηναϊκής κυριαρχίας στη Μεσόγειο. Ο λοιμός ξέσπασε κατά την πολιορκία της Αθήνας από τους Σπαρτιάτες, στην αρχή του καλοκαιριού του 430 π.Χ. και μέχρι το καλοκαίρι του 428 π.Χ. κυριολεκτικά αποδεκάτισε τον πληθυσμό της πόλης.
Επειτα από μία βραχεία περίοδο ύφεσης, η επιδημία ξέσπασε ξανά στη διάρκεια του χειμώνα του 427 π.Χ. και διήρκεσε μέχρι τον χειμώνα του 426 π.Χ. Υπολογίζεται ότι περίπου ένας στους τρεις κατοίκους της Αθήνας χάθηκε από την επιδημία, μεταξύ αυτών και ο Περικλής. Τα μοναδικά στοιχεία για τον λοιμό προέρχονται από τις σχετικές αναφορές του Θουκυδίδη, στην περίφημη Ιστορία του Πελοποννησιακού Πολέμου, όπου περιγράφονται με αρκετή ακρίβεια τα κύρια σημεία και συμπτώματα της νόσου.
Ελλειψη αποδείξεων
Με βάση τις περιγραφές αυτές, έχουν κατά καιρούς διατυπωθεί διάφορες υποθέσεις σχετικές με την αιτία της επιδημίας, χωρίς όμως να έχουν οδηγήσει σε ασφαλή συμπεράσματα για την ακριβή ταυτότητά της, λόγω της έλλειψης αποδείξεων.
Η επιστημονική τεκμηρίωση της αιτίας του λοιμού της Αθήνας εξασφαλίσθηκε από το υλικό αρχαιολογικής ανασκαφής της περιόδου 1994 - 1995, που πραγματοποιήθηκε υπό την εποπτεία της αρχαιολόγου κ. Εφης Μπαζιοτοπούλου - Βαλαβάνη και την ευθύνη της 3ης Εφορείας Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων, στην περιοχή του αρχαίου νεκροταφείου της Αθήνας, στον Κεραμεικό.
Στην ανασκαφή αυτή ανακαλύφθηκε ένας ομαδικός τάφος, -περίπου 150 ατόμων- που χρονολογήθηκε από τους αρχαιολόγους στην περίοδο του λοιμού, μεταξύ 430-426 π.Χ. Ο συγκεκριμένος τάφος δεν είχε μνημειακό χαρακτήρα, καθώς τα σώματα των νεκρών βρέθηκαν στοιβαγμένα σε θέσεις που υποδήλωναν ότι θάφτηκαν βιαστικά, χωρίς τη συνηθισμένη φροντίδα που επέβαλε ο σεβασμός των αρχαίων Ελλήνων στους νεκρούς.
Θεωρία
Με βάση τα ευρήματα αυτά, ομάδα Ελλήνων επιστημόνων υπό τον συντονισμό του γράφοντος, διατύπωσε τη θεωρία ότι πρόκειται για θύματα του λοιμού της Αθήνας, και αποφάσισε να προχωρήσει σε εργαστηριακή μελέτη του σκελετικού υλικού, με σκοπό την ταυτοποίηση του μικροβιακού παράγοντα που προκάλεσε τον θάνατό τους.
Τα αποτελέσματα της μελέτης αυτής δημοσιεύονται σήμερα στην Ιατρική Επιθεώρηση International Journal of Infectious Diseases. Στην ομάδα των συγγραφέων συμμετείχαν εκτός από τον συντονιστή, ο γενετιστής κ. Χρήστος Γιαπιτζάκης, ο ορθοδοντικός κ. Φίλιππος Συνοδινός και η αρχαιολόγος κ. Εφη Μπαζιοτοπούλου-Βαλαβάνη.
Στη μελέτη που πραγματοποιήθηκε χρησιμοποιήθηκαν δόντια από τρεις διαφορετικούς σκελετούς από τον ομαδικό τάφο του Κεραμεικού. Η επιλογή του υλικού αυτού έγινε επειδή έχει αποδειχθεί ότι μετά τον θάνατο τα δόντια διατηρούνται ακέραια για πολύ μεγάλο χρονικό διάστημα, διατηρώντας το περιεχόμενό τους στεγανό και ανεπηρέαστο από εξωτερικές επιμολύνσεις.
Συνεπώς, η ανάλυση του DNA του πολφού δοντιών μπορεί να οδηγήσει σε αναδρομική διάγνωση, ακόμα και αρχαίων μολυσματικών ασθενειών, υπό την προϋπόθεση ότι συνοδεύονταν από μικροβιαιμία.
Στις περιπτώσεις αυτές ο μικροβιακός παράγοντας που κυκλοφορεί στο αίμα, άρα και στο εσωτερικό του δοντιού, μετά την νέκρωσή του παγιδεύεται εκεί, όπου και μουμιοποιείται.
Με την εφαρμογή σύγχρονων εργαστηριακών μεθόδων, οι οποίες πραγματοποιήθηκαν υπό αυστηρά άσηπτες συνθήκες, στα εργαστήρια της Μοριακής Νευροβιολογίας της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου της Αθήνας από την ερευνητική ομάδα του κ. Παπαγρηγοράκη, διαπιστώθηκε αρχικά η ύπαρξη μικροβιακού DNA στον πολφικό ιστό των δοντιών.
Διαδοχικές δοκιμασίες
Στη συνέχεια, το μικροβιακό DNA διαχωρίσθηκε από το ανθρώπινο και υποβλήθηκε σε διαδοχικές δοκιμασίες για την ταυτοποίησή του, μεταξύ των υποψηφίων μικροβίων, που έχουν συσχετισθεί αιτιολογικά στο παρελθόν με τον λοιμό της Αθήνας. Επειτα από έξι αρνητικές δοκιμασίες, που αντιστοιχούσαν σε έξι υποψήφια μικρόβια, παρατηρήθηκε θετική αντίδραση, που αντιστοιχούσε στον μικροβιακό παράγοντα Salmonella enterica serovar Typhi.
Το μικρόβιο αυτό είναι υπεύθυνο για την εκδήλωση του τυφοειδούς πυρετού. Η αντιστοιχία των γονιδίων που διερευνήθηκαν στο αρχαίο DNA σε σχέση με τις γνωστές αλληλουχίες της σύγχρονης μορφής του μικροβίου έφθασε το 96%. Τα στοιχεία αυτά, σύμφωνα με τον κ. Παπαγρηγοράκη, επιτρέπουν την εξαγωγή ασφαλούς συμπεράσματος για την παρουσία του μικροβίου στα δόντια και των τριών νεκρών του ομαδικού τάφου που εξετάσθηκαν, των πιθανολογούμενων δηλαδή θυμάτων του λοιμού της Αθήνας.
Ως αποτέλεσμα, θεωρείται δεδομένο ότι ο τυφοειδής πυρετός συμμετείχε στην αιτιολογία του λοιμού της Αθήνας, είτε αποκλειστικά είτε σε συνδυασμό με κάποιον άλλο, προς το παρόν άγνωστο, λοιμογόνο παράγοντα.
Ο τυφοειδής πυρετός ακόμα και σήμερα αποτελεί σημαντικό πρόβλημα υγείας σε παγκόσμια κλίμακα. Κάθε χρόνο εκδηλώνονται περίπου 20 εκατομμύρια νέα κρούσματα, που οδηγούν σε 600.000 θανάτους σε ενδημικές περιοχές του αναπτυσσόμενου κόσμου, όπου οι συνθήκες υπερπληθυσμού, ακατάλληλης ύδρευσης και πλημμελούς υγιεινής αλλά και ανεπαρκούς πρόσβασης σε υπηρεσίες υγείας, επιτρέπουν την εκδήλωση παρόμοιων επιδημιών με τραγικά αποτελέσματα.
Οι συνθήκες συνωστισμού του πληθυσμού και των συνεπαγόμενων προβλημάτων στη δημόσια υγεία και στην ατομική υγιεινή των κατοίκων της πολιορκημένης Αθήνας του 430 π.Χ., όπως περιγράφονται από τον Θουκυδίδη, πρέπει να ήταν αναμφισβήτητα δύσκολες, ώστε να επιτρέψουν αρχικά την εκδήλωση και στη συνέχεια την εξάπλωση της θανατηφόρου επιδημίας. Η επιστημονικά τεκμηριωμένη διάγνωση του τυφοειδούς πυρετού συμφωνεί με πολλά από τα κλινικά χαρακτηριστικά του λοιμού της Αθήνας, όπως περιγράφεται από τον Θουκυδίδη.
Ορισμένα άλλα σημεία, στα οποία η σύγχρονη μορφή του τυφοειδούς πυρετού διαφέρει από τις αναφορές του λοιμού από τον Θουκυδίδη, αποτελούν μία ακόμη πρόκληση για την ομάδα των Ελλήνων ερευνητών, για τη διατύπωση υποθέσεων που θα διερευνηθούν σε περαιτέρω έρευνες.
Πολύ σημαντικό
Τα συμπεράσματα από τις έρευνες αυτές μπορούν να βοηθήσουν στην κατανόηση των μηχανισμών εκδήλωσης και εξάπλωσης του τυφοειδούς πυρετού, όπως και άλλων παρόμοιων επιδημικών καταστάσεων, στο παρελθόν και στη σύγχρονη εποχή. Σε κάθε περίπτωση, τα αποτελέσματα της μελέτης αυτής θεωρούνται πολύ σημαντικά, καθώς ρίχνουν φως σε ένα από τα μεγαλύτερα μυστήρια της παγκόσμιας και, βέβαια, της ελληνικής Ιστορίας.
Σημαντικό γεγονός επίσης είναι ότι η έρευνα αυτή οργανώθηκε, πραγματοποιήθηκε και ολοκληρώθηκε από Ελληνες ερευνητές, σε ελληνικά ερευνητικά κέντρα, υπό την αιγίδα του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου της Αθήνας.
* Ο κ. Μανώλης Παπαγρηγοράκης είναι επίκουρος καθηγητής της Οδοντιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών.
16.12.05
Ένα ακόμα γονίδιο στη συνταγή για το χρώμα του δέρματος
[Σημείωση συντάκτη] Το νέο γονίδιο βρίσκεται περίπου στο 98% των διαφόρων Ευρωαμερικανικών (Καυκασοειδών) ομάδων που μελέτησαν οι ερευνητές, αλλά απουσιάζει στους Νεγροειδείς και Μογγολοειδείς. Η διαφορά της συχνότητας του Ευρωπαϊκού αλληλόμορφου σε σχέση με τους μη Καυκασοειδείς είναι εντυπωσιακή, και είναι μια από τις πιο υψηλες που έχουν σημειωθεί. Αυτό υποδηλώνει τη λειτουργία φυσικής επιλογής σε αυτό το γονίδιο στους Ευρωπαίους. Φυσικά το νέο γονίδιο εξηγεί μόνο το 1/3 περίπου της διαφοράς ανάμεσα στους Ευρωπαίους και τους Αφρικανούς, πράγμα που σημαίνει πως υπάρχουν και άλλα γονίδια που συνδέονται με τον ανθρώπινο χρωματισμό. Επίσης οι Ασιάτες έχουν το ίδιο προγονικό αλληλόμορφο με τους Αφρικανούς, αλλά είναι αισθητά πιο ανοιχτόχρωμοι, πράγμα που σημαίνει πως διαφορετικό γονίδιο οδήγησε στον αποχρωματισμό τους.
Ένα ακόμα από τα δεκάδες γονίδια που ελέγχουν το χρώμα του δέρματος, των μαλλιών και των ματιών ανακαλύφθηκε παρεμπιπτόντως στη διάρκεια μελέτης για τον καρκίνο.
Το γονίδιο, που φαίνεται ότι υπάρχει ακόμα και στα ψάρια, «εξηγεί το 25 έως 38 τοις εκατό της διαφοράς ανάμεσα στους Ευρωπαίους και τους Αφρικανούς στο δείκτη μελανίνης» γράφουν οι ερευνητές την Παρασκευή στο Science.
Αν και οι επιστήμονες έχουν μέχρι σήμερα αναγνωρίσει πάνω από 100 γονίδια που συνδέονται με την παραγωγή χρωστικών στον άνθρωπο, ο περίπλοκος μηχανισμός της διαδικασίας δεν είναι ακόμα κατανοητός.
«Η γενετική προέλευση της εντυπωσιακής ποικιλίας στο χρώμα του ανθρώπινου δέρματος είναι ένα από τα εναπομείναντα μυστήρια της βιολογίας» εκτιμουν ο Κιθ Τσενγκ του Πολιτειακού Πανεπιστημίου της Πενσιλβάνια και οι συνεργάτες του.
Το γονίδιο SLC24A5 εντοπίστηκε στη διάρκεια έρευνας για τον καρκίνο, αναφέρει στο Reuters, η οποία πραγματοποιήθηκε στο αφρικανικό ψάρι-ζέβρα (Danio rerio), ένα κλασσικό πειραματόζωο.
Ορισμένα από τα ριγέ ψάρια έχουν ένα πιο φωτεινό, «χρυσό» χρώμα στις ανοιχτόχρωμες ρίγες. Τα άτομα αυτά διαθέτουν τη μεταλλαγμένη μορφή του SLC24A5 και παρουσιάζουν στο μικροσκόπιο μικρότερα κι λιγότερα «μελανοφόρα», κόκκους που περιέχουν χρωστικές.
Ομοίως, τα μελανοσώματα, οι αντίστοιχες δομές στους ανθρώπους που περιέχουν μελανίνη, είναι λιγότερες και μικρότερες στα άτομα ευρωπαϊκής καταγωγής, από ό,τι σε όσους προέρχονται από τη δυτική Αφρική. Τα μελανοσώματα της ανατολικής Ασίας βρίσκονται στο ενδιάμεσο.
Όπως διαπίστωσαν οι ερευνητές σαρώνοντας σε βάσεις δεδομένων ολόκληρο το ανθρώπινο γονιδίωμα, η «βασική» μορφή του γονιδίου είναι η πλέον κοινή στους ανθρώπους αφρικανικής και ασιατικής καταγωγής, ενώ στους ευρωπαίους υπάρχει μετάλλαξη σε μερικές βάσεις DNA -«γράμματα» του γονιδίου.
Το βασικό γονίδιο μάλιστα υπάρχει όχι μόνο στους ανθρώπους, αλλ και σε όλα τα σπονδυλόζωα. Είναι ενδιαφέρον το ότι οι ερευνητές κατάφεραν να κάνουν μετατρέψουν κανονικά ψάρια-ζέβρες σε «χρυσά», με ενέσεις του ανθρώπινου γονιδίου σε έμβρυα.
Πηγή: in.gr
Ένα ακόμα από τα δεκάδες γονίδια που ελέγχουν το χρώμα του δέρματος, των μαλλιών και των ματιών ανακαλύφθηκε παρεμπιπτόντως στη διάρκεια μελέτης για τον καρκίνο.
Το γονίδιο, που φαίνεται ότι υπάρχει ακόμα και στα ψάρια, «εξηγεί το 25 έως 38 τοις εκατό της διαφοράς ανάμεσα στους Ευρωπαίους και τους Αφρικανούς στο δείκτη μελανίνης» γράφουν οι ερευνητές την Παρασκευή στο Science.
Αν και οι επιστήμονες έχουν μέχρι σήμερα αναγνωρίσει πάνω από 100 γονίδια που συνδέονται με την παραγωγή χρωστικών στον άνθρωπο, ο περίπλοκος μηχανισμός της διαδικασίας δεν είναι ακόμα κατανοητός.
«Η γενετική προέλευση της εντυπωσιακής ποικιλίας στο χρώμα του ανθρώπινου δέρματος είναι ένα από τα εναπομείναντα μυστήρια της βιολογίας» εκτιμουν ο Κιθ Τσενγκ του Πολιτειακού Πανεπιστημίου της Πενσιλβάνια και οι συνεργάτες του.
Το γονίδιο SLC24A5 εντοπίστηκε στη διάρκεια έρευνας για τον καρκίνο, αναφέρει στο Reuters, η οποία πραγματοποιήθηκε στο αφρικανικό ψάρι-ζέβρα (Danio rerio), ένα κλασσικό πειραματόζωο.
Ορισμένα από τα ριγέ ψάρια έχουν ένα πιο φωτεινό, «χρυσό» χρώμα στις ανοιχτόχρωμες ρίγες. Τα άτομα αυτά διαθέτουν τη μεταλλαγμένη μορφή του SLC24A5 και παρουσιάζουν στο μικροσκόπιο μικρότερα κι λιγότερα «μελανοφόρα», κόκκους που περιέχουν χρωστικές.
Ομοίως, τα μελανοσώματα, οι αντίστοιχες δομές στους ανθρώπους που περιέχουν μελανίνη, είναι λιγότερες και μικρότερες στα άτομα ευρωπαϊκής καταγωγής, από ό,τι σε όσους προέρχονται από τη δυτική Αφρική. Τα μελανοσώματα της ανατολικής Ασίας βρίσκονται στο ενδιάμεσο.
Όπως διαπίστωσαν οι ερευνητές σαρώνοντας σε βάσεις δεδομένων ολόκληρο το ανθρώπινο γονιδίωμα, η «βασική» μορφή του γονιδίου είναι η πλέον κοινή στους ανθρώπους αφρικανικής και ασιατικής καταγωγής, ενώ στους ευρωπαίους υπάρχει μετάλλαξη σε μερικές βάσεις DNA -«γράμματα» του γονιδίου.
Το βασικό γονίδιο μάλιστα υπάρχει όχι μόνο στους ανθρώπους, αλλ και σε όλα τα σπονδυλόζωα. Είναι ενδιαφέρον το ότι οι ερευνητές κατάφεραν να κάνουν μετατρέψουν κανονικά ψάρια-ζέβρες σε «χρυσά», με ενέσεις του ανθρώπινου γονιδίου σε έμβρυα.
Πηγή: in.gr
30.9.05
Στην Κεφαλονιά η Ομηρική Ιθάκη
Η απόσταση από το χοιροστάσιο του Ευμαίου μέχρι το παλάτι ήταν 1,5 χλμ. λένε οι ερευνητές
Ιθάκη είναι η Κεφαλονιά, ή τουλάχιστον ένα τμήμα της, ισχυρίζεται
ομάδα ερευνητών που έκανε πολλαπλές έρευνες, συνδυάζοντας τα φιλολογικά
τεκμήρια με γεωλογικά δεδομένα και με τη χρήση σύγχρονης ψηφιακής
τεχνολογίας και φωτογραφιών από δορυφόρο.
Η βρετανική ερευνητική ομάδα ισχυρίζεται ότι η ομηρική Ιθάκη δεν
είναι ολόκληρη η σημερινή Κεφαλονιά, αλλά μόνο το δυτικό τμήμα της, η
περιοχή της Παλικής -του Ληξουρίου- που, σύμφωνα με την άποψή της, ήταν
χωρισμένη από το υπόλοιπο νησί.
Η έρευνα ανακοινώθηκε επίσημα την Πέμπτη στην Αγγλία και ο
εμπνευστής της, Ρόμπερτ Μπιτλστόουν, είπε στα Νέα ότι είναι πολύ
περισσότερο τεκμηριωμένη από παλαιότερες, λόγω ακριβώς του συνδυασμού
διαφορετικού τύπου ερευνών.
«Είναι η πρώτη φορά που αξιοποιούνται γεωλογικές έρευνες σε συνδυασμό με τα φιλολογικά τεκμήρια», λέει.
Μαζί του συνεργάστηκαν δύο πανεπιστημιακοί: ο καθηγητής Αρχαίων
Ελληνικών και Λατινικών στο Πανεπιστήμιο του Καίμπριτζ Τζέιμς Ντιγκλ
και ο γεωλόγος, καθηγητής Στρωματογραφίας στο Πανεπιστήμιο του
Εδιμβούργου, Τζον Άντερχιλ.
Στο βιβλίο τους Odysseus Unbound: The Search for Homer' s Ithaca,
το οποίο κυκλοφόρησε από το Cambridge University Press ο κ. Μπιτλστόουν
περιγράφει ότι, κατά τη γνώμη του, υπήρχε θαλάσσιο πέρασμα από τον
κόλπο της Αγίας Κυριακής μέχρι τον κόλπο του Λιβαδίου, το οποίο
κλείστηκε σταδιακά από μεγάλες κατολισθήσεις των προεκτάσεων του Αίνου,
του όρους που δεσπόζει στο νησί.
«O Όμηρος ήταν απόλυτα ακριβής στις περιγραφές του, απλώς εμείς δεν
μπορούμε να εντοπίσουμε τα σημεία που αναφέρει. Καταλαβαίνω τον
ισχυρισμό ότι δεν μπορούμε να παίρνουμε τοις μετρητοίς ένα κείμενο κατ΄
αρχάς ποιητικό, ωστόσο πιστεύω ότι η ομάδα μας ανακάλυψε την ακριβή
θέση όχι μόνο του νησιού, αλλά και του παλατιού του Oδυσσέα»,
υποστηρίζει.
Από την εκτενή διεθνή και ελληνική βιβλιογραφία που παρατίθεται στο
τέλος του βιβλίου, ο κ. Μπιτλστόουν απομονώνει ένα βιβλίο και μας λέει
ότι είναι το μόνο που έχει τον ίδιο με εκείνον ισχυρισμό. Είναι η
«Κριτική μελέτη περί ομηρικής Ιθάκης» του Γ. Βολτέρα, το οποίο
δημοσιεύθηκε στην Αθήνα το 1903.
Σύνδεσμος
14.9.05
Φόρουμ ΑΝΘΡΩΠΟΣ
Για τη διευκόλυνση της επικοινωνίας στα Ελληνικά όσων ενδιαφέρονται για θέματα ανθρωπολογίας, γενετικής, ιστορίας, κτλ. μπορείτε να συμμετάσχετε στις συζητήσεις στη διαδικτυακή κοινότητα ΑΝΘΡΩΠΟΣ. Προφανώς αρχικά δεν υπάρχουν αρκετά μέλη, αλλά ελπίζω πως με τον καιρό θα μαζευτούνε εκεί όσοι και όσες ενδιαφέρονται για φιλική συζήτηση πάνω σε αυτά τα αντικείμενα στην Ελληνική γλώσσα.
ΤΟ ΦΟΡΟΥΜ ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΕΙΝΑΙ ΠΛΕΟΝ ΑΝΕΝΕΡΓΟ (20 Αυγ 2006)
ΤΟ ΦΟΡΟΥΜ ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΕΙΝΑΙ ΠΛΕΟΝ ΑΝΕΝΕΡΓΟ (20 Αυγ 2006)
Ο ανθρώπινος εγκέφαλος συνεχίζει να εξελίσσεται
Οι κοινωνικές πιέσεις δεν έχουν σταματήσει την εξέλιξη των γονιδίων που ελέγχουν την κατασκευή του εγκεφάλου, υποδεικνύουν γενετικές αναλύσεις που δημοσιεύονται στο περιοδικό Science. Οι ερευνητές εντόπισαν δύο σχετικά νέες γενετικές ποικιλομορφίες που διαδίδονται ταχύτατα στους ανθρώπινους πληθυσμούς.Οι δύο αυτές ποικιλίες πιθανότατα διαδίδονται επειδή προσφέρουν κάποιο προσαρμοστικό πλεονέκτημα. Παραμένει πάντως άγνωστο αν έχουν ουσιαστική επίδραση στο μέγεθος του εγκεφάλου ή τη νοημοσύνη, σχολιάζει το NewScientist.com.
Πάντως οι νέες ποικιλομορφίες απαντώνται με διαφορετική συχνότητα σε πληθυσμούς που κατοικούν σε διαφορετικές περιοχές του πλανήτη, αναζωπυρώνοντας έτσι τη συζήτηση για το κατά πόσο οι φυλετικές ομάδες παρουσιάζουν διαφορές στην εγκεφαλική λειτουργία.
«Ό,τι πλεονέκτημα κι αν δίνουν τα γονίδια αυτά, ορισμένες ομάδες το έχουν και ορισμένες όχι. Αυτό θα είναι ο χειρότερος εφιάλτης για όσους πιστεύουν ότι δεν υπάρχουν διαφορές στην εγκεφαλική λειτουργία μεταξύ των πληθυσμών» υποστηρίζει ο Τζον Χοκς του Πανεπιστημίου του Ουισκόνσιν στο Μέριλαντ, ο οποίος δεν συμμετείχε στη μελέτη.
Η ομάδα του γενετιστή Μπρους Λαν του Πανεπιστημίου του Σικάγο προσδιόρισε σε 89 άτομα διαφορετικών εθνικοτήτων την αλληλουχία δύο γονιδίων -microcephalin και aspm- τα οποία ρυθμίζουν το μέγεθος του εγκεφάλου. Τα άτομα που φέρουν μεταλλάξεις στα γονίδια αυτά πάσχουν από μικροκεφαλία.
Οι ερευνητές αναγνώρισαν χαρακτηριστικές ποικιλίες (αλληλόμορφα) των δύο γονιδίων οι οποίες έχουν αρχίσει να εδραιώνονται στους πληθυσμούς. Ένα συγκεκριμένο αλληλόμορφο του microcephalin, το οποίο πρωτοεμφανίστηκε πριν από 60 έως 14 χιλιάδες χρόνια, έχει ήδη διαδοθεί στο 70% των ανθρώπων.
Το νέο αλληλόμορφο είναι πολύ συχνότερο σε ανθρώπους από την Ευρώπη, τη Μέση Ανατολή και την Αμερική, σε σχέση με κατοίκους της υποσαχάριας Αφρικής.
Όσον αφορά το aspm, ένα νέο αλληλόμορφο, που εμφανίστηκε πριν από 500 έως 14.000 χρόνια πριν, απαντάται σήμερα στο ένα τέταρτο του παγκόσμιου πληθυσμού, αν και είναι πολύ πιο διαδεδομένο στην Ευρώπη και τη Μέση Ανατολή.
Η επίδραση που έχουν τα νέα γονίδια στη λειτουργία του εγκεφάλου παραμένει άγνωστο. Ωστόσο η ταχύτατη διάδοσή τους φαίνεται να οφείλεται σε φυσική επιλογή, και επομένως ο εγκέφαλος συνεχίζει να εξελίσσεται.
Πάντως πολλοί επιστήμονες σήμερα θεωρούν ότι η εξέλιξη του εγκεφάλου εξαρτάται στον άνθρωπο από τις κοινωνικές προτιμήσεις και τάσεις, παρά σε φυσική επιλογή.
Οι ερευνητές, τώρα, σκοπεύουν να μελετήσουν την επίδραση των αλληλόμορφων στις νοητικές λειτουργίες. Τα νέα γονίδια θα μπορούσαν, για παράδειγμα, να αυξάνουν το μέγεθος του εγκεφάλου, να προάγουν τη διαφοροποίηση της προσωπικότητας ή να προσδίδουν ανθεκτικότητα σε νευρολογικές ασθένειες.
Προς το παρόν, κανένα ενδεχόμενο δεν μπορεί να αποκλειστεί, όσο απροσδόκητο κι αν είναι: «Θα μπορούσε να είναι προτέρημα να είναι κανείς πιο χαζός» χαριτολογεί ο Δρ Λαν.
Πηγή: in.gr
5.9.05
Συσχέτιση συχνοτήτων απλοομάδων στη Νοτιοανατολική Ευρώπη
Συγκέντρωσα στοιχεία για τη συχνότητα των σημαντικότερων απλοομάδων (E3b, J2, I, R1a, R1b) του Υ χρωματοσώματος σε 16 πληθυσμούς της Νοτιοανατολικής Ευρώπης, συμπεριλαμβανομένων και γειτονικών πληθυσμών. Οι περισσότεροι κωδικοί είναι αυτονόητοι, αλλά KAL=Αλβανοί από το Κόσοβο, SMA=Σλαβομακεδόνες από τη FYROM, CAL=Καλαβροί. Η συχνότητα της απλοομάδας I στους Βουλγάρους υπολογίστηκε ως ο μέσος όρος των γειτονικών Ρουμάνων, Ελλήνων, Σλαβομακεδόνων και Σέρβων, αφού δεν είχε καταγραφεί στο αρχικό δείγμα.
Αρχικά υπολόγισα τον πίνακα συσχέτισης:
Ορισμένες παρατηρήσεις:
Όπως θα φανεί στην επόμενη ανάλυση, η μεταβλητότητα εξηγείται από την παρουσία δύο κυρίων ομαδοποιήσεων, μιας "ηπειρωτικής" ομάδας αποτελούμενης από Σλάβους και μιας "παραλιακής" ομάδας αποτελούμενης από τους υπόλοιπους.
Η απουσία συσχέτισης ανάμεσα στις απλοομάδες J2 και E3b είναι αξιοσημείωτη, διότι υποσημαίνει πως αυτές οι απλοομάδες δεν διαχύθηκαν με μία και μοναδική διαδικασία. Οι ανατολικότεροι των πληθυσμών, καθώς και οι Ιταλοί κατέχουν υψηλότερη συχνότητα των J2/E3b εν σχέσει με τους "ηπειρωτικούς" πληθυσμούς.
Η δεύτερη ανάλυση παρουσιάζει ένα δενδρόγραμμα των κανονικοποιημένων συχνοτήτων των απλοομάδων. Όπως είναι φανερό με αυτόν τον τρόπο καταφαίνονται δύο κύρια συμπλέγματα.
Τέλος, ανάλυση κυρίων συνιστωσών φαίνεται στο ακόλουθο διάγραμμα. Οι δύο πρώτες συνιστώσες συνοψίζων περίπου το 77% της μεταβλητότητας.
Παρατηρούμε την αντιπαράθεση των "παραλιακών J2/R1b με την ηπειρωτική I και μεταξύ της "Νεολιθική"ς E3b και της "Σλαβικής" R1a.
Αρκετά συμπεράσματα μπορούν να εξαχθούν.
Επείγει η μελέτη των χρωματοσωμάτων τύπου J2. Η "Μεσογειακή" τους κατανομή, συνδυασμένη με την σχετική απουσία τους στην Βαλκανική ακτή της Αδριατικής, και την μεγαλύτερη παρουσία τους στις ανά των Εύξεινο Πόντο ακτές της Ευρώπης πιθανώς να συνδέονται με τον Ελληνικό αποικισμό, ο οποίος ήταν έντονος στην δεύτερη περιοχή. Όμως, αρχαιολογικά τεκμηριώνεται και η διάχυση του Νεολιθικού πολιτισμού μέσω της Βουλγαρίας->Ρουμανίας->Ουκρανίας με αρχικό εφαλτήριο τη Θράκη. Επομένως η παρουσία απλοομάδων J2 στα βορειοανατολικά Βαλκάνια σχετίζεται με τη διάχυση του Νεολιθικού ανθρώπου ή με τον Ελληνικό πολιτισμό;
(*) Πρέπει να σημειώσουμε πως οι συσχετίσεις γλωσσών με τα γενετικά στοιχεία δεν είναι απόλυτες. Αν, π.χ. η απλοομάδα E3b επεκτάθηκε βόρεια μέσω του Δουνάβη, τότε είναι πιθανόν να υπήρχε σε μικρό βαθμό και στους Πρωτο-Σλάβους και να επανήλθε αργότερα με την νότια επέκταση των Σλάβων στην Βαλκανική. Αντιστοίχως η απλοομάδα R1a δεν πρωτοεμφανίστηκε στα Βαλκάνια με τους Σλάβους, αλλά πιθανώς πολύ νωρίτερα σε μικρότερο βαθμό από την Ουκρανική της κοιτίδα κατά τους Παλαιολιθικούς και κατοπινούς χρόνους.
Αρχικά υπολόγισα τον πίνακα συσχέτισης:
Ορισμένες παρατηρήσεις:
- Η αρνητική συσχέτιση ανάμεσα στην απλοομάδα R1a και τις E3b, J2, και R1b.
- H αρνητική συσχέτιση ανάμεσα στην απλοομάδα I και τις απλοομάδες J2 και R1b.
- Η θετική συσχέτιση ανάμεσα στην απλοομάδα J2 και την απλοομάδα R1b.
- Μη συσχέτιση των δύο "Νεολιθικών" απλοομάδων J2 και E3b.
Όπως θα φανεί στην επόμενη ανάλυση, η μεταβλητότητα εξηγείται από την παρουσία δύο κυρίων ομαδοποιήσεων, μιας "ηπειρωτικής" ομάδας αποτελούμενης από Σλάβους και μιας "παραλιακής" ομάδας αποτελούμενης από τους υπόλοιπους.
Η απουσία συσχέτισης ανάμεσα στις απλοομάδες J2 και E3b είναι αξιοσημείωτη, διότι υποσημαίνει πως αυτές οι απλοομάδες δεν διαχύθηκαν με μία και μοναδική διαδικασία. Οι ανατολικότεροι των πληθυσμών, καθώς και οι Ιταλοί κατέχουν υψηλότερη συχνότητα των J2/E3b εν σχέσει με τους "ηπειρωτικούς" πληθυσμούς.
Η δεύτερη ανάλυση παρουσιάζει ένα δενδρόγραμμα των κανονικοποιημένων συχνοτήτων των απλοομάδων. Όπως είναι φανερό με αυτόν τον τρόπο καταφαίνονται δύο κύρια συμπλέγματα.
Τέλος, ανάλυση κυρίων συνιστωσών φαίνεται στο ακόλουθο διάγραμμα. Οι δύο πρώτες συνιστώσες συνοψίζων περίπου το 77% της μεταβλητότητας.
Παρατηρούμε την αντιπαράθεση των "παραλιακών J2/R1b με την ηπειρωτική I και μεταξύ της "Νεολιθική"ς E3b και της "Σλαβικής" R1a.
Αρκετά συμπεράσματα μπορούν να εξαχθούν.
- Φορείς της απλοομάδας E3b εμπλέκονται στην μετάδοση της Νεολιθικής οικονομίας στην ηπειρωτική Ευρώπη στα πλαίσια μιας ποτάμιας εξάπλωσης που συνδέεται με την γραμμωτή κεραμική (Linearbandkeramik). Αυτό δεν σημαίνει πως η E3b ήταν η μοναδική απλοομάδα που εμπλέκεται σε αυτή την εξάπλωση, αλλά πως συσχετίζεται καλύτερα από την άλλη Νεολιθική απλοομάδα (J2).
- Η πρώιμη διάχυση της E3b συνέβη επί Παλαιολιθικού υποστρώματος αποτελούμενου από την απλοομάδα I. Είναι πιθανό πως κατά την βόρειο πορεία των Νεολιθικών ομάδων, η συχνότητα της απλοομάδας E3b μειώθηκε σταδιακά, όπως φαίνεται και από την κατανομή της συχνότητας. Αυτή η πορεία πιθανώς συνδέεται με την διάχυση των λεπτοπρόσωπων Δουνάβιων-Μεσογειακών μορφολογικών τύπων.
- Ο γηγενής Ευρωπαϊκός πληθυσμός μετέπειτα δέχτηκε εισροή κατόχων της απλοομάδας R1a εξ' ανατολών. Η συχνότητα αυτής της απλοομάδας στα βαλκάνια συσχετίζεται με το γεωγραφικό πλάτος. Αυτή η διαδικασία οδήγησε στη μείωση του γηγενούς τμήματος υπέρ του ξένου (R1a). (*)
- H συχνότητα της απλοομάδας J2 προέκυψε από τρεις διαδικασίες: (α) την αρχική άφιξη της απλοομάδας αυτής από την Μικρά Ασία, (β) την αρχική διάχυση προς την Ιταλία και περί τον Εύξεινο Πόντο, και (γ) την μετέπειτα διάχυση χρωματοσωμάτων J2 κατά τη διάρκεια του Ελληνικού αποικισμού.
Επείγει η μελέτη των χρωματοσωμάτων τύπου J2. Η "Μεσογειακή" τους κατανομή, συνδυασμένη με την σχετική απουσία τους στην Βαλκανική ακτή της Αδριατικής, και την μεγαλύτερη παρουσία τους στις ανά των Εύξεινο Πόντο ακτές της Ευρώπης πιθανώς να συνδέονται με τον Ελληνικό αποικισμό, ο οποίος ήταν έντονος στην δεύτερη περιοχή. Όμως, αρχαιολογικά τεκμηριώνεται και η διάχυση του Νεολιθικού πολιτισμού μέσω της Βουλγαρίας->Ρουμανίας->Ουκρανίας με αρχικό εφαλτήριο τη Θράκη. Επομένως η παρουσία απλοομάδων J2 στα βορειοανατολικά Βαλκάνια σχετίζεται με τη διάχυση του Νεολιθικού ανθρώπου ή με τον Ελληνικό πολιτισμό;
(*) Πρέπει να σημειώσουμε πως οι συσχετίσεις γλωσσών με τα γενετικά στοιχεία δεν είναι απόλυτες. Αν, π.χ. η απλοομάδα E3b επεκτάθηκε βόρεια μέσω του Δουνάβη, τότε είναι πιθανόν να υπήρχε σε μικρό βαθμό και στους Πρωτο-Σλάβους και να επανήλθε αργότερα με την νότια επέκταση των Σλάβων στην Βαλκανική. Αντιστοίχως η απλοομάδα R1a δεν πρωτοεμφανίστηκε στα Βαλκάνια με τους Σλάβους, αλλά πιθανώς πολύ νωρίτερα σε μικρότερο βαθμό από την Ουκρανική της κοιτίδα κατά τους Παλαιολιθικούς και κατοπινούς χρόνους.
Εγγραφή σε:
Αναρτήσεις (Atom)
